Քննախոսական «Արարատից Սիոն» ֆիլմի մասին

Դավիթ Վարդազարյան

Այսօր «Մոսկվա» կ/թ-ում կկայանա Էդգար Բաղդասարյանի «Արարատից Սիոն» ֆիլմի անդրանիկ ցուցադրությունը: Ես հնարավորություն ունեցա նախքան պրեմիերան դիտել ֆիլմը և մասնագիտական գնահատական տալ աշխատանքին: Սա տեղական ռեժիսորների «կրոնական լիցքով» ֆիլմերի (Տ. Խզմալյանի «Քրիստոսի կենդանագիր պատկերը», Ա. Հակոբյանի «Արարատից Եվրոպա») շարքում վերջինն է, որ ներկայացված է հանդիսատեսի դատին (պետք է նկատել` ոչ բծախնդիր):

Ընդ որում` ոչ միայն տեղացի և հայ, այլև շատ ավելի լայն հանդիսասրահի, ինչպես կարելի է դատել ֆիլմի ձևաչափից: Այս առումով սա կարող եմ անվանել ֆիլմ «հայերիս մասին, բոլորի համար»: Մի կողմից` ռեժիսորը խնդիր ունի իր խցիկով ուղևորվել հայ քրիստոնյա ուխտավորների հետքերով, ինչը միանշանակ տարբեր սահմանափակումներ է մտցնում մի քանի առումներով: Մյուս կողմից, ի պատիվ ֆիլմը ստեղծողների, պետք է ասել, որ նրանց հաջողվել է խուսափել անխուսափելի թվացող «հայկականությունից»` միաժամանակ չշեղվելով «ճշմարիտ ուղուց»` իրենց հետապնդած նպատակից:

Սա մասնավորապես դրսևորվել է ձևաչափի, հատկապես` պատկերաշարի կտրվածքով: Վերջինս կարելի է «արտասահմանյան» անվանել` այն նկատառումով, որ հիշեցնում է, օրինակ, BBC-ի համանման փաստագրական ֆիլմերը: Չնայած մյուս կողմից՝ «Արարատից Սիոնը» դժվար է զուտ վավերագրական գործ անվանել. նախ` ֆիլմը ստեղծողներն ակնհայտորեն զերծ չեն մնացել «Երուսաղեմի սինդրոմի» ազդեցությունից, ապաև աշխատանքը հագեցած է գեղարվեստական կինոյին բնորոշ արտահայտչամիջոցներով` կոմպոզիցիայի և կինոխցիկի «շարժի» առումներով:

Ֆիլմը նաև անչափ վառ է` ոչ աշխարհիկ թեմայով ֆիլմի համար: Աշխատանքը վառ է հայկական ձեռագրերի նկարազարդումների գույների պես, որոնք կրոնական այլ պարագաների հետ մեծ ճաշակով ներկայացված են ֆիլմում, չնայած հեղինակը հրաժարվում է բուն ֆիլմը  կրոնական անվանել: Հանդիսատեսը նրա հետ կարող է համաձայնել թերևս միայն ֆիլմի ավարտին, երբ ընդլայնվում է դրա բովանդակային ընդգրկումը:

Այն դեպքում, երբ սկզբում ֆիլմը թվում է Աստվածաշնչի և կրոնական գրականության առանձին դրվագների էկրանավորում` հայկական գործոնի գերակայությամբ, ավարտին ֆիլմը ներկայանում է արդեն այնպիսին, ինչպիսին բնութագրում են ստեղծողները, այն է`  «Արարատից Սիոնը» պատկանելության և արժանապատվության կոչ է հայ մարդուն` դուրս գալու փոքրության բարդույթից և սեփական պատմության տերը դառնալու:

Պետք է կարծել, որ հենց այս շեշտադրմանն առավել մեծ ծավալ հատկացնելու դեպքում ֆիլմը միայն կշահեր: Մենք` որպես հայ և հանդիսատես, իսկապես ունենք մի շարք բարդույթներից ու մեզ պարտադրված արժեքներից ազատվելու խնդիր: Իսկ սեփական հոգևոր արժեքներին տեր դառնալը պետք է օգնի այդ հարցում: Սակայն նախ` հարկավոր է արժևորել մեր դերն այդ կտրվածքով:

Ֆիլմի գլխավոր արժանիքներից մեկն այն է, որ սա համաշխարհային կտրվածքով հայի հոգևոր վաստակի իրատեսական գնահատում է, գնահատական, որին, ցավոք, մենք անծանոթ ենք: Այս առումով անգնահատելի է այն, որ կինոնկարում ներկայացված է պատմական տվյալների մի մեծ «չափաքանակ», որի զգալի մասը պահպանված չէ հայ պատմագրության մեջ: Ավելին` մեր ինքնության կարևորագույն վկայություններ ու նշխարներ ցուցադրված են առաջին անգամ: Մեծ ջանքերի գնով ֆիլմն ստեղծողները կարողացել են նաև նկարահանումներ անել գործնականում անմատչելի սրբավայրերում:

Իսկ ֆիլմը դա ի մի է բերել` այդպիսով հուշելով, որ «մահտեսիների» նման մեզանից շատերը հոգևոր պարտք ունեն կատարելու` նախևառաջ իրենք իրենց առաջ: Մեկ այլ պարտք, որը դրսևորվում է ոչ միայն եկեղեցաշինությամբ. ֆիլմին աջակցած քաղաքական գործիչների և գործարարների տպավորիչ մեծ թիվը հուշում է, որ այս միտքը հոգեհարազատ է հնչում շատ-շատերի համար: Իսկ այս և այլ դրվագներին յուրատիպ շեշտադրումներ է անում Արա Թորոսյանի և ավստրալացի երաժիշտ Լիզա Ջերարդի երաժշտական աշխատանքը ֆիլմում:

www.cdaily.am